Sahte bir sayfayı gerçeğinden ayıran tek güvenilir bilgi adres çubuğundadır. Ancak bir URL’nin hangi parçasının belirleyici olduğu ilk bakışta anlaşılmaz. Bu yazı, adres çubuğunu saniyeler içinde doğru okumayı anlatır.
Bir URL neyden oluşur?
https://hesap.ornekmarka.com:443/giris?ref=mail#adim2 └─┬─┘ └─────────┬────────┘└┬┘└──┬──┘└───┬───┘└──┬──┘ şema ana bilgisayar port yol sorgu çapa
Bunlardan yalnızca ana bilgisayar (host) bölümü sitenin kim olduğunu belirler. Yol, sorgu ve çapa bölümlerine istenen her şey yazılabilir; bunlar kimliği kanıtlamaz.
Kayıtlı alan adını bulma kuralı
Ana bilgisayar adı noktalarla ayrılır ve sağdan sola okunur. Belirleyici olan, uzantı ile onun hemen solundaki kelimedir:
hesap . destek . ornekmarka . com │ │ │ │ │ │ │ └── üst düzey alan (TLD) │ │ └──────────── kayıtlı alan adı └───────┴─────────────────────── alt alan adları
Burada site ornekmarka.com‘dur. Alt alan adları o alan adının sahibi tarafından istenildiği gibi oluşturulabilir — bu yüzden soldaki kelimeler bir şey kanıtlamaz.
Türkiye uzantılarında uzantı iki parçalı olabilir (com.tr, org.tr). Bu durumda kayıtlı alan adı ornekmarka.com.tr‘dir.
Sık kullanılan yanıltma biçimleri
| Görünen adres | Gerçek site | Yöntem |
|---|---|---|
| ornekmarka.com.guvenli-giris.net | guvenli-giris.net | Marka adını alt alan adına taşıma |
| ornekmarka-tr.com | ornekmarka-tr.com | Tireyle benzer ad üretme |
| ornekmakra.com | ornekmakra.com | Harf yer değiştirme (typosquatting) |
| ornekmarka.com@kotu.site/ | kotu.site | @ işaretinden önceki kısım yok sayılır |
| ornekmarka.com.co | ornekmarka.com.co | Farklı uzantı |
Dördüncü satır özellikle sinsidir: URL’de @ işareti varsa, tarayıcı işaretten önceki her şeyi kullanıcı bilgisi sayar ve yok sayar. Gerçek hedef her zaman @‘den sonrasıdır.
Mobilde adres çubuğu
Mobil tarayıcılar yerden tasarruf için adresin başını ve sonunu gizler; genellikle yalnızca alan adı görünür. Sayfayı aşağı kaydırdığınızda çubuk tamamen kaybolabilir. Doğru okuma için:
- Sayfanın en üstüne kaydırarak adres çubuğunu geri getirin.
- Adres çubuğuna dokunun; adres tam hâliyle ve düzenlenebilir biçimde görünür.
- Soldaki alan adını sonuna kadar okuyun — özellikle noktadan sonra devam edip etmediğine bakın.
Kilit simgesi ne söyler, ne söylemez
Kilit yalnızca trafiğin şifrelendiğini gösterir. Ücretsiz sertifikalar sayesinde sahte siteler de kilit alabilir. “Kilit var, güvenli” çıkarımı yanlıştır. Doğru çıkarım şudur: kilit yoksa şifre girmeyin; kilit varsa yine de alan adını okuyun.
Punycode ve benzeyen harfler
Bazı alfabelerdeki harfler Latin harflerine görsel olarak neredeyse aynıdır. Bu tür alan adlarını tarayıcılar çoğu zaman xn-- ile başlayan biçimde gösterir. Adres çubuğunda xn-- gördüyseniz ve o siteyi bilerek ziyaret etmiyorsanız, sayfayı kapatın.
Pratik alışkanlıklar
- Düzenli kullandığınız siteleri yer imine ekleyin ve her zaman oradan girin.
- Adresi elle yazarken otomatik tamamlamanın önerdiği ilk sonuca körü körüne basmayın.
- Şifre yöneticinizin otomatik doldurmasını bir doğrulama aracı olarak kullanın.
- Şüphelendiğinizde adresi kopyalayıp bir not uygulamasına yapıştırın; kısaltılmamış hâli orada görünür.
Sahte sayfaların diğer belirtileri için oltalama bağlantıları rehberine, hesap tarafındaki önlemler için hesap ve şifre güvenliği yazısına bakabilirsiniz.
